Sterke verhalen van Sterke vrouwen: interview Crescentia en Mientje

De Verenigde Naties richten zich met de Sustainable Development Goals op een einde aan armoede in de wereld in 2030. Deze serie zet daarop in met een focus op duurzaam ontwikkelingsdoel 5: gendergelijkheid en empowerment van meisjes en vrouwen wereldwijd.

Vrouwen in Kenia en Nederland – verbonden door de natuur

De Keniaanse Crescentia (52) ontfermt zich over olifanten in het laatste oerbos van de Masai, Mientje den Boer (57) over de wilgenbossen en akkerranden van de Nederlandse Hoeksche Waard. Hoewel de twee vrouwen bijna tienduizend kilometer van elkaar vandaan wonen, delen zij een diepe passie voor natuurbehoud.


Het is zes uur ‘s ochtends in de Loita Hills, geboortestreek van de Masai, en Moeder Natuur pakt haar dirigentenstokje op. In een langzaam aanzwellende symfonie beginnen tropische vogels te tjilpen, waarna krekels inzetten, koebellen gaan rinkelen en de roep van een Colobus-aapje klinkt. Alle levende wezens ontwaken. Zo ook Crescentia (52). De moeder van vijf kinderen staat op, en opent de gordijnen van haar slaapkamer.

Tot zover haar kalme ogen kijken ziet zij de uitgestrekte gele savanne met daarachter de licht glooiende heuvels, met links de heuvelachtige groene oerbossen. De zon is net wakker en kleurt de lucht in vijftig tinten pastel. Crescentia wikkelt zichzelf in een felgekleurde Masai-doek en pakt haar stok. Het is tijd om bij de koeien te kijken.

“Ik ken elke boom en elk dier dat hier leeft”, vertelt Crescentia (‘noem me maar Cres’), lopend over haar gigantische erf. “En allemaal zijn ze met elkaar verbonden.” Onder een parapluboom nemen twee Masai-vrouwen, nippend aan een bakkie thee, de dag door. “De Osokonoi, zoals de Masai deze parapluboom noemen, heeft een ceremoniële functie en beschermt ons als de zon op haar hoogst is. Eigenlijk zou ie dus parasolboom moeten heten!”, knipoogt Cres.

Respect afdwingen

Drie Masai-mannen lopen voorbij en knikken eerbiedig naar de rijzige vrouw. Ja, mannen zijn hier officieel de baas, maar Crescentia zorgt ervoor dat zij en de vrouwen in haar omgeving respect afdwingen. Vijfentwintig jaar geleden kwam ze hier aan als vrouw-van; een groentje en outsider. Nu bewaakt zij Kenia’s laatste oerbos, inspireert vrouwenemancipatie en traint de volgende generatie als hoeder van Kenia’s laatste ongerepte natuurgebied.

In een vorig leven was Crescentia journalist in hoofdstad Nairobi. Een duizelingwekkende en stressvolle baan, waardoor haar realiteit gereduceerd leek tot een eindeloze deadline. “Ik besloot er op een dag gewoon mee te kappen. Ik wilde iets waardevols opzetten, een gemeenschap om mij heen hebben. Ik voelde heel instinctief aan dat ik die stap moest durven zetten.”

Dat gevoel herkent Mientje den Boer (57) wel, zegt ze, terwijl ze de tuinbonen en Roma tomaatjes in haar moestuin in Strijen inspecteert. Ruim zeventien jaar lang werkte ze als administratief medewerkster bij een bedrijf gespecialiseerd in rentmeesterschap. Maar de eindeloze ambitie naar harder-sneller-beter voelde op een bepaald moment niet goed meer. “Ik wilde iets doen met maatschappelijke waarde, dat goed was voor de aarde.”

Poten in de modder
Nu is duurzame duizendpoot Mientje (onder andere) bezig met haar eigen bedrijf Hart voor regelen, en werkt ze als landschapsmentor bij de Groene Motor, een organisatie die natuurbehoud faciliteert. Wil een boer een heemtuin aanleggen, of is er een damesclubje met wilgenknotgroep-ambities? Dan schakel je Mientje in. Die komt dan bepakt met haar no-nonsens houding, bijl, zaag en/of heggenschaar uitleggen, en voordoen, hoe je zoiets aanpakt. “Ik wil mensen stimuleren de buitenruimte op te zoeken, om te verbinden met de natuur. Lekker met de poten in de modder dus!”.

Daarnaast is Mientje wandelgids en naar eigen zeggen helemaal verliefd op de Hoeksche Waard, waar nog lepelaars en zeearenden te zien zijn. Ook is ze veel te vinden in haar moestuin, waarvan ze jaarrond kan leven. Waar komt haar liefde voor de natuur vandaan? “Van vroeger. Ik ben op de boerderij opgegroeid, tussen de kalfjes, paarden en kippen. Mijn vader was altijd al bezig met de ecologische manier van boeren. We leefden vrij zelfvoorzienend, als een klein eilandje in de wereld.”

Een eilandje in de wereld. Dat is ook hoe de Masai op hun grond leven. Waar alle andere nationale parken en natuurgebieden door een overheidsinstantie worden beheerd, houden de Masai zelf de regie over Loita Forest, het laatste inheemse oerbos en de omliggende savanne, waar Crescentia woont. Ook hier zijn olifanten, leeuwen, luipaarden en zebra’s te vinden. Maar in plaats van jeeps vol met toeristen, bergen stropers, buitenlandse invloed en dure lodges, besloot de gemeenschap om kleinschalige duurzame toeristenprojecten te kiezen, waarin de cultuur van de Masai centraal staat.

Dicht bij de natuur
“Als je naar de globale context kijkt is het uitzonderlijk dat wij – de Masai- nog zo dicht bij de natuur staan”, zegt Crescentia, uitkijkend over de geelgroene vlaktes. “Ik realiseer me dat het vrouwen zijn die hun natuurlijk omgeving voeden, haar versterken. Zij geven onze cultuur door aan hun kinderen. De natuur is zelf ook een moeder, op de manier waarop zij zorgt draagt voor het collectief.”

Waar de Masai-oudsten vroeger nog aan de hand van de wolken en de sterren konden aflezen of er regen of droogte in het verschiet lag, is dat door een grilliger klimaat steeds moeilijker te voorspellen. “De droogte duurt nu langer, de regens zijn heftiger en spoelen de oogst weg. Ook wij zitten midden in een klimaatcrisis”, zucht Crescentia. Om de unieke cultuur van de Masai te bewaren en de band tussen mens en natuur te versterken, traint zij de volgende generatie Masai als rangers; hoeders van het land.

“Wij geloven dat alles een ziel heeft, elk blaadje, elk dier. Dat maakt ons natuurlijke beschermers van onze omgeving. Wij zijn onderdeel van het geheel. Levende bomen kappen we niet, we gebruiken alleen dood hout. De wilde dieren doden we niet, dit land is ook van hen. De natuur is niet van ons, wij zijn onderdeel van de natuur. Wij wonen en leven hier letterlijk tussen de wilde natuur en de wilde dieren. Ik geloof dat vrouwen instinctief dit collectieve denken vertegenwoordigen, dat het nodig is om onze vrouwelijke blik op natuurbehoud te verankeren in hoe we de wereld zien. Ik train jonge mensen om op die manier naar alles om zich heen te kijken. Zodat ons prachtige Masai-land nooit verloren zal gaan.”

In het zuiden van Nederland is ook Mientje bezig met het verbinden van jongeren met buiten. Want puur natuur kun je het boerenbedrijf, dat los staat van natuurgebieden, in Nederland niet noemen. “Jongeren in de stad staan zo ver af van het buitenleven. Ik krijg soms groepjes van die best moeilijk opvoedbare jongeren uit de stad, die komen dan een dag meewerken op het land. Eerst is er dat primaire ongemak, ze willen niet vies worden enzo. Maar binnen een halve dag komt er een soort rust over die jongens, de voldoening van werken met je handen, de buitenlucht. Ik vind het belangrijk dat ze zien dat eerlijk en hard werken waardevol is.”

Natuur is veerkrachtig
De natuurgebieden in Nederland waar Mientje werkt zijn veelal ingepolderd. Maakt het uit hoe jong of oud de natuur is? Voor Mientje niet; “Het is hier niet duizenden jaren oud, zoals bij Crescentia. Maar dat maakt de modderkruiper, moerasschildpad en de bevers niet uit hoor! Natuur is heel veerkrachtig. Het eerste jaar dat het natuurgebied Oeverlanden Strijensas hier af was, hadden we gelijk 200 nestjes oeverzwaluwen! Je maakt een heuvel, en huppakee daar zijn ze.”

Mientje was vroeger bezorgd, vertelt ze, dat de natuur compleet verwoest zou worden. “Maar door zo dichtbij haar te zijn, en haar scheppende kracht en flexibiliteit te zien, heb ik veel meer vertrouwen gekregen in de natuur en natuurbehoud.” Crescentia zegt dat er een mentale en spirituele transformatie moet plaatsvinden. “Mensen, vooral mannen trouwens, moeten de natuurlijke omgeving niet gebruiken en misbruiken voor eigen gewin, maar koesteren. Vrouwen over de hele wereld moeten opstaan en de balans herstellen, en de band met de wilde natuur herstellen, zoals wij hier doen in mijn geliefde Masai-land.”

Dit interview hoort bij het project Sterke Verhalen van Sterke Vrouwen, en is een resultaat van een samenwerking tussen Stichting Melania en Vrouwen van Nu. Het project brengt de positie van vrouwen van 50+ in Nederland en Kenia in beeld aan de hand van verhalen van sterke vrouwen. Dit project is gefinancierd met een bijdrage vanuit Frame Voice Report!, een Europees subsidieprogramma met als doel om de kennis van en de betrokkenheid bij de duurzame ontwikkelingsdoelen onder EU-burgers te vergroten.

Lees hier het volledige interview Bernadette en Marjon.

Lees hier het volledige interview van Esther en Diana.

Lees hier ook het interview van Nongisha en Ank.

Lees hier ook het interview van Jane en Nelleke.

Meer informatie over het project Sterke verhalen van Sterke vrouwen lees je hier.

De foto's van de verschillende vrouwen uit de documentaire vindt u hier.

Foto's: monavandenberg photography

Tekst: Marlies Pilon